Leiderschap

Opinie: 2017 was het jaar dat Facebook faalde

Mark Zuckerberg leerde in 2017 dat er ook een zwarte kant aan Facebook zit. Sander Duivestein, trendwatcher bij Sogeti, hoopt dat het sociale medium in 2018 zijn enorme verantwoordelijkheid sneller accepteert.

Begin 2017 gebruikte Mark Zuckerberg, CEO van Facebook, grote woorden in zijn manifest ‘Building Global Community’. In zijn eigen State-of-the-Union vertelt hij hoe we geleerd hebben samen te leven in steeds grotere aantallen van stammen tot steden tot hele naties. 'We nemen nu een volgende stap. Vooruitgang vereist dat de mensheid niet alleen samenleeft in steden of landen maar ook als wereldwijde gemeenschap.' Voor het eerst in de geschiedenis van het sociale netwerk werd daarop de bedrijfsmissie aangepast. Van "mensen de macht geven om te delen en de wereld meer open en verbonden te maken" naar "om mensen de macht te geven een gemeenschap te bouwen en de wereld dichterbij elkaar te brengen." Die missie pakte afgelopen jaar anders uit. Een harde les voor de bestuurder van een van de meest invloedrijkste organisaties van de wereld. Zelfmoord, pesten en politiek Hoe mooi de ideëen van de Facebook-bestuurder ook zijn, Zuckerberg had zich ongetwijfeld een ander 2017 voorgesteld. Begin van het jaar werd het platform meerdere malen opgeschrikt door zelfmoorden, moordpartijen, martelingen, verkrachtingen en pesterijen die realtime te volgen waren via het nieuwste speeltje Facebook Live. Meest geruchtmakend waren de beelden die de 37-jarige Amerikaan Steve Stephens realtime uitzond. Hij maakte een hele show van zijn eigen moordpartij. In die bewuste Facebook video was te zien hoe Stephens uit zijn auto stapt op weg naar de man die hij na een kort gesprek vervolgens dood schiet. In de laatste beelden ligt de vermoorde man bloedend op de grond. De schokkende beelden stonden enkele uren na de moord nog online. Het duurde 23 minuten na de eerste melding voordat Facebook de beelden uitschakelde en twee uur voordat het account verwijderd werd. In een reactie zegt het sociale netwerk bedrijf dat ze dit beter en sneller hadden moeten doen. Nepnieuws onderschat De problemen rondom de verspreiding van nepnieuws werden in eerste instantie ook niet serieus genomen. Mark Zuckerberg vond het een krankzinnig idee dat algoritmes van het sociale netwerk de Amerikaanse presidentsverkiezingen en het Brexit-referendum zouden hebben beïnvloed. "Facebook is een technologiebedrijf en geen mediabedrijf", zo was de reactie. Ook de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen werd in eerste instantie fel ontkend. Onder druk van de publieke opinie maakte Zuckerberg uiteindelijk een knieval en nam hij zijn verantwoordelijkheid. Hij gaf toe dat Facebook niet langer een neutraal platform is, maar een platform met enorm veel macht, dat jammerlijk genoeg was veranderd in een politiek instrument. Hij had de neveneffecten van het succes volkomen onderschat. Door de snelle bedrijfsgroei had hij fouten gemaakt. Zuckerberg had hiervan geleerd en beloofde beterschap. De Facebook-topman huurde alvast duizend mensen in om gedeelde content op het platform beter te beoordelen. Sociale media vernietigen weefsel samenleving Eind november bekende Chamath Palihapitiya, voormalig Facebook-vicepresident "ledenwerving" op een Stanford Business School bijeenkomst dat hij zich enorm schuldig voelt over zijn bijdrage aan de opbouw van Facebook. Sociale netwerken zijn volgens hem bezig om 'het sociale weefsel dat de samenleving bij elkaar houdt, te vernietigen.' Ook mede-oprichter en voormalig president Sean Parker stelt dat Facebook 'een kwetsbaarheid in de menselijke psychologie' uitbuit. Facebook probeert zijn gebruikers zoveel mogelijk van hun tijd en aandacht te beroven: 'Dat betekent dat we je soms een dopamine-shot moeten geven, omdat iemand een reactie of ‘like’ op je foto of bericht achterlaat. Dat zorgt ervoor dat je meer deelt, en dat leidt weer tot meer reacties.' Parker heeft zich hardop afgevraagd wat Facebook doet met de hersenen van kinderen. Inmiddels is Facebook begonnen met een charmeoffensief. Zo maakte het bedrijf onlangs bekend kunstmatige intelligentie in te zetten om vroegtijdig mensen met zelfmoordneigingen op te sporen. Alleen al in de VS zouden hiermee honderd zelfdodingen zijn voorkomen. Ook belooft het bedrijf zijn belastingstructuur te veranderen. Voortaan zal belasting worden afgedragen in de landen waar inkomsten ook daadwerkelijk verworven zijn. Of deze maatregelen helpen, is nog maar de vraag. Jarenlang heeft Facebook kunnen genieten van een ongebreidelde groei zonder enige rekenschap te hoeven afleggen. Het vastleggen van een ambitieuze bedrijfsmissie gaat ook gepaard met (meer) verantwoordelijkheid nemen. Het is voor Zuckerberg en onze digitale samenleving te hopen dat hij dat ook snel gaat doen.