Peak oil? Peak all! De grondstoffen­schaarste begint echt overal voelbaar te worden. Waar risico’s zijn, liggen ook kansen. Zeven strategieën om de materiaalcrisis te bezweren.
 

Uitgelicht:

Dit artikel komt uit MT magazine

Abonnement?

Een dreigende schaarste aan grondstoffen was jarenlang een onderwerp dat vooral populair was bij in geitenwollensokken gestoken wereldverbeteraars. Maar die tijd is veranderd. Niet alleen een nakend tekort aan olie is nu uiterst actueel, dat geldt net zo goed voor zeventien andere en minstens zo kritische zogeheten rare earth oxides. Deze aardmetalen met illustere namen als scandium, gadolinium, en lanthanum, vinden een plek in al onze beeldschermen, smartphones, magneten en hybride auto’s, maar worden steeds zeldzamer. De milieu-alarmisten krijgen niet alleen achteraf gelijk, het is nog veel erger dan ze ooit voorspelden.

Olie noch metalen raken op, maar de voorraden worden wel steeds moeilijker te winnen. En dus stijgt hun prijs, wat voor producenten die er veel van nodig hebben een groot probleem is. De handel in deze rare earth oxides vormt nu al meer dan 10 procent van de waarde van alle wereldhandel. En dat zal niet minder worden, stelt Gerben-Jan Gerbrandy, de Nederlandse rapporteur resource efficiency van het Europees Parlement. “Het doemscenario? Dat we elkaar straks de hersens inslaan over het laatste restje grondstoffen.”
 

Olie steeds moeilijker te winnen

Energie en andere brandstofkosten maken zo’n 30 procent uit van onze economie. De beschikbaarheid van olie heeft dan ook directe gevolgen voor de mogelijke groei. Daar is weinig goed nieuws over te melden. De olie mag dan niet op zijn, hij wordt wel steeds moeilijker te winnen. De EROEI (Energy Return on Energy Invested) daalde in de afgelopen 60 jaar van 100:1 naar zo’n 10:1. Oftewel: waar eerst voor de winning van 100 vaten olie maar de energie van 1 vat olie nodig was, is dat nu al 10 keer zoveel.

Bron: Thomson Reuters, Wood Mackenzie Exploration Services | richard heinberg, einde aan de groei

Stuiterbal

Bijna geen bedrijf ontkomt aan het probleem, of het nu voor of helemaal achterin de keten zit. Zo zag AkzoNobel zijn grondstofkosten in 2011 met 900 miljoen euro stijgen, door marktdynamiek en prijsstijgingen. Zo’n enorm bedrag is zelfs voor de verfgigant lastig door te berekenen aan de klant. “We kunnen veel, dankzij onze schaal en vaak leidende marktposities”, legt chief procurement officer Ton Geurts uit. “Een min of meer geleidelijke prijsstijging tot 5 procent per jaar kunnen we dan ook goed aan, maar heftige prijsbewegingen zijn lastiger en vragen meer tijd.”

Maar niet alleen de stijgende prijzen van grondstoffen zijn een strop om de nek, dat geldt ook de ongekende volatiliteit ervan: de prijzen van veel grondstoffen bewegen op en neer als een stuiterbal op amfetamine. Lucia van Geuns, oliedeskundige bij Clingendael, ziet dat bijvoorbeeld gebeuren bij olie, door een onstuimige dorst van landen als China en India, door de neiging van de regeringen van emerging markets brandstof te subsidiëren, door geopolitieke belangen en door achterblijvende investeringen in productiecapaciteit, als gevolg van de crisis. Dat kost vooral ons - consumenten in de oude economieën - geld, bijvoorbeeld aan de pomp.

Geen beleid

Laaghangend fruit



De mensheid is de hele vorige eeuw verwend geraakt met steeds dalende grondstofprijzen. Tussen 1912 en 2000 daalden de prijzen van veel grondstoffen in reële termen met zo’n 60 procent, blijkt uit recent onderzoek van McKinsey. Maar nu het laaghangend fruit is gemijnd of opgeboord, lijken die lage prijzen definitief verleden tijd. Zo namen tussen 2000 en 2010 de gemiddelde prijzen van grondstoffen met 300 procent toe. Daarmee is de daling in de hele vorige eeuw in één decennium teniet gedaan, stellen de onderzoekers.

Bron: McKinsey Global Institute
Willen we dan heel duurzaam overstappen naar alternatieve energie? Zelfs dat blijkt lastig. China produceert momenteel zo’n 97 procent van alle zeldzame aardmetalen, waarvan een deel cruciaal is voor zonnepanelen of windturbines. Recent verscheen in het blad Environmental Science & Technology een alarmerend artikel over neodymium en dysprosium. Voor het eerste, een metaal dat nodig is voor windturbines, wordt de komende jaren een groeiende vraag van 700 procent voorspeld, voor dysprosium, terug te vinden in de motoren van elektrische auto’s, een groei van zelfs 2.600 procent. En dat terwijl de metalen steeds schaarser worden.

“Het besef dat de beschikbaarheid van materialen niet vanzelfsprekend is, is nog niet echt doorgedrongen”, concludeert Jaime de Bourbon Parme, die als Speciaal Vertegenwoordiger Natuurlijke Hulpbronnen bij Buitenlandse Zaken de leveringszekerheid van zeldzame metalen en mineralen voor de BV Nederland veilig moet stellen. Dat blijkt ook uit onderzoek dat bijvoorbeeld PwC vorig jaar deed. Van de door hen ondervraagde Nederlandse bedrijven had 80 procent géén beleid ten aanzien van grondstoffenschaarste, terwijl dit wereldwijd voor maar 30 tot 50 procent van de bedrijven geldt. Het wordt dan ook tijd dat Nederland wakker wordt, aldus De Bourbon Parme, zoon van prinses Irene. “Het grote probleem zit op de middellange termijn, eerst over 2 jaar en dan voor een jaar of 3.”

Piepen en knarsen

Prijs is één ding, beschikbaarheid nog een ander. Leveringszekerheid is bijvoorbeeld voor Feike Sijbesma, ceo van DSM, topprioriteit, zo zei hij al meermalen. En hij is bepaald niet de enige. Toen metaalkoepel FME recent samen met TNO de eigen achterban ondervroeg, bleek 80 procent al te kampen met prijsstijgingen, soms van zelfs meer dan 100 procent, en had een even groot percentage te maken met leveringsonzekerheid. In enkele gevallen kwam de productie zelfs knarsend en piepend tot stilstand.

Toch is de situatie niet hopeloos voor de BV Nederland. Minder beschikbare grondstoffen betekent ook weer een beroep op ons traditioneel sterke innovatief vermogen. Want nieuwe ideeën, dat is een grondstof die nooit zal opdrogen. Laat u daarbij inspireren door de volgende 7 mogelijke strategieën:

Afbeelding: Asifthebes