Creativiteit vereist eerst mislukking

08 jun 2012  |   Anouk Eigenraam  
Cover Imagine

Weten hoe je creativiteit stimuleert? 'Imagine - Hoe creativiteit werkt' behandelt enkele essentiële ingredienten.

 

GERECENSEERD:
Imagine - Hoe creativiteit werkt
Jonah Lehrer
(Business contact, 288 blz.)
Sommige talenten dwingen meer respect af dan anderen. Muzikaliteit is zo'n voorbeeld, kunstzinnigheid of in het algemeen creativiteit; creatieve mensen roepen steevast bewondering op. Het ontstaan van creativiteit is ongrijpbaar, geheimzinnig en moeilijk te verklaren. Maar iedereen wil het zijn en elk bedrijf wil creatievelingen in dienst. Er is zelfs vrij weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Volgens schrijver en redacteur Jonah Lehrer (o.a. Wired, The New Yorker, The Wall Street Journal) gaat slechts 1 procent van alle psychologische artikelen tussen 1950 en 2000 over de totstandkoming van creativiteit.

In zijn nieuwe boek 'Imagine - Hoe creativiteit werkt' probeert Lehrer deze leemte te vullen en licht te werpen op het mysterie van creativiteit. Zijn boek is daarmee min of meer een vervolg op zijn vorige boeken 'Hoe we beslissen' en 'Proust was een neurowetenschapper' waarin hij de werking van de hersens ontleedt tot op detailniveau.  Door de moderne scantechnieken van het brein is voor het eerst op anatomisch niveau in ieder geval te zien wat er gebeurt als mensen nadenken. 

Rechter- en linker hersenhelft

Eerst dus maar even de anatomie op individueel niveau. Wat gebeurt er in de hersenen? Lehrer interviewt in zijn boek een aantal hersenwetenschappers die de werking van de linker- en rechterhersenhelft onderzochten. Deze laatste is cruciaal voor het zien van verbanden. Bij het zoeken naar het antwoord op breinbrekers blijkt er kort voor het antwoord een verhoogde hersenactiviteit waar te nemen. Mensen gaan dan uitzoomen, meer op metaniveau denken vanuit een 'helicopterview'.  De hersens blijken op dat moment ons hele geheugen af te graven in alle laatjes, vakjes en kasten en maken verbinding met de rechterhersenhelft tot er een nieuwe verbinding tot stand komt tussen neuronen: het antwoord. "Nieuwe ideeën zijn eigenlijk oude gedachten die plaatsvinden op hetzelfde moment."

Boeiend om te weten, maar het geeft ons nog steeds niet voldoende inzicht waarom er uit het niets ineens neuronen opflikkeren en synapsen verbindingen aangaan. Lehrer betoogt in zijn boek dan ook dat creativiteit alleen te beschrijven is als je meerdere perspectieven uit zowel de psychologie als sociologie combineert. Zelf doet hij dat volop in zijn boek; hij verbindt vrijwel moeiteloos cases uit de populaire cultuur met muziekartiesten, de tekenfilms van Pixar, de high tech industrie in Silicon Valley, de ontdekking van de bekende Swifferdoekjes en wetenschappelijke inzichten.

De 'aha-erlebnis'

Zijn meest controversiële idee in 'Imagine' is misschien wel dat vóór het onstaan van creativiteit er eerst een periode van absolute wanhoop, frustratie, mislukking, en absolute radeloosheid moet zijn. Bij de schepping van iets uit niets denken we doorgaans alleen aan het 'eureka'- moment, de 'aha-erlebnis', het happy end en aan het moment dat de appel op Newton z'n hoofd valt en het lampje aangaat in zijn hoofd. Maar we vergeten volgens Lehrer vaak dat de daaraan voorafgaande worsteling waarin we niet meer geloven dat we tot een oplossing komen, minstens net zo belangrijk is. Hij geeft het voorbeeld van Bob Dylan; "voordat die zichzelf opnieuw kon uitvinden, ging hij eerst door een diep dal waarin hij geloofde dat hij niets meer te zeggen had". 

Pas als we dan teleurgesteld stoppen met het zoeken, 'dient het antwoord zich aan' zegt Lehrer. En die oplossing komt niet in stukjes, maar als een allesoversend complete oplossing; zo voor de hand liggend 'dat we onszelf vervloeken dat we het niet eerder hebben ingezien'. Het is het principe van het nachtenlang piekeren tot je het niet meer weet, waarna het kwartje ineens valt.

Animator Flash Rosenberg maakt een prachtig filmpje over Lehrers boek:

Verspilde tijd

Behalve die fase van misère somt Lehrer nog wat voorwaarden op die nodig zijn voor de totstandkoming van creativiteit. En hier wordt het ook interessant voor bedrijven want die kunnen veel van deze omgevingsfactoren scheppen. Zoals de gelegenheid om te kunnen dag- en wegdromen. De Minnesota Mining and Manufacturing Company (3M), uitvinder van o.a. het afplakband, geeft werknemers 15 procent lummeltijd. Het legt de onderneming geen windeieren; het bedrijf verkoopt 55.000 verschillende producten die allemaal het eerst door 3M bedacht zijn.

In een ontspannen toestand (waarneembaar als alfagolven in de hersenen) richten we onze gedachten naar binnen, en dat is cruciaal voor onze hersenen om nieuwe verbanden te ontdekken. Daarom krijgen veel mensen een spontane inval onder de douche. Dromen kan sowieso een motor zijn voor creativiteit omdat we dan alles loslaten en onze hersens er op los kunnen improviseren en fantaseren.

De brainstormmythe

Ronduit boeiend is het hoofdstuk over de kracht van de ontmoeting; de reden dat Steve Jobs bij Pixar de toiletten midden in de hal plaatste, en de meest ideale mate van intimiteit voor de samenstelling van teams. De succesvolste Broadwayshows werden geproduceerd door teams waarin een zekere vertrouwdheid was. Teveel vriendschappen leidt tot eenzijdig denken, te weinig onderlinge relaties tot een gevoel van onveiligheid, die funest is voor creativiteit. En passant rekent Lehrer daarbij ook nog met de mythe af over het creatieve gehalte van brainstorms: doordat in dit soort sessies doorgaans geen kritiek op slechte ideeën wordt geuit, leidt het amper tot betere ingevingen.

Halbe Zijlstra

In het laatste hoofdstuk breekt Lehrer nog even een langs voor een ruimhartig cultuurbeleid; zonder wie bijvoorbeeld de niet-gestudeerde Shakespeare nooit had kunnen doorbreken. "In plaats van de collectieve verbeelding uit te breiden, maken wij het juist moeilijker voor uitvinders en artiesten om nieuwe dingen te maken. Wij verstikken innovatie (..) en staan onze eigen talenten in de weg." Eat this Halbe Zijlstra.

De vraag is uiteindelijk of creativiteit wel zo'n mysterie is en voorbehouden aan creatieve klasse. Veel mensen reageren op artistieke mensen vaak met: "Oh, ik wilde dat ik dat kon, maar ik ben helemaal niet creatief." Maar is het niet gewoon een competentie, een vaardigheid die je kan oefenen? Lehrer vindt van wel. Dat wil niet zeggen dat je er niets voor hoeft te doen. Al heb je nog zoveel talent, zonder doorzettingsvermogen kom je nog nergens. En met die wijsheid besluit Lehrer zijn uiterst fascinerende boek.
 

MT verloot voortaan wekelijks het boek uit de recensie en meer. Ga naar onze facebookpagina en meld je aan!

Eerdere boekrecensie:

Gerelateerde artikelen:


Gegevens ontvanger
Naam ontvanger:
Email ontvanger:
Jouw gegevens
Naam:
Email:
Hospitality tot in het extreme: een kijkje op een butlerschool

Hospitality tot in het extreme: een kijkje op een butlerschool

Wereldwijd zijn er maar twee butlerscholen met een eigen residentie. Eén ervan is te vinden in het Belgische Hertsberge. Een reportage. Lees verder

'Leider in de publieke sector moet steeds meer duizendpoot zijn'

'Leider in de publieke sector moet steeds meer duizendpoot zijn'

De eisen aan managers in de publieke sector worden steeds hoger, blijkt uit recent promotieonderzoek. 'De roep om handelend vermogen groeit.' Lees verder

Maarten Steinbuch (TUE): 'Nederland een van de pioniers in elektrische auto's'

Maarten Steinbuch (TUE): 'Nederland een van de pioniers in elektrische auto's'

Door gul overheidsbeleid loopt Nederland voorop in elektrische auto's. Gebruik die voorsprong nu, stelt Maarten Steinbuch. Lees verder

Wat hebben Pellè, Hulk en Seedorf in China te zoeken?

Wat hebben Pellè, Hulk en Seedorf in China te zoeken?

4 van de 10 best betaalde voetballers ter wereld spelen tegenwoordig in... China! Ook Clarence Seedorf trekt die kant op. Waarom toch? Lees verder

De lassende robot is hier, en hij staat in Harderwijk

De lassende robot is hier, en hij staat in Harderwijk

Robotisering? In Harderwijk, bij AWL-Techniek, is het aan de orde van de dag. En de mondiale auto-industrie is er maar wat blij mee. Lees verder

Stress voor de stresstest; Oranjewoud staakt activiteiten in Colombia

Stress voor de stresstest; Oranjewoud staakt activiteiten in Colombia

Plus: BinckBank leeft op door de brexit; Loonkosten stijgen nauwelijks meer en G-III in de schulden voor DKNY Lees verder

Verizon koopt Yahoo, Tim Armstrong nieuwe ceo

Verizon koopt Yahoo, Tim Armstrong nieuwe ceo

Eric Schmidt (Google) vindt Tim Armstrong een van de 'meest inspiratievolle salesmensen ooit'. Nu moet hij Yahoo gaan redden. Lees verder

'Wereldmanager' Arthur van Hoff brengt 'Netflix van VR' naar Amsterdam

'Wereldmanager' Arthur van Hoff brengt 'Netflix van VR' naar Amsterdam

Virtual reality-bedrijf Jaunt opent een kantoor in Amsterdam. Internetpionier Michiel Frackers gaat de programmeerhub leiden. Lees verder

'We gebruiken te veel excuses om mensen niet aan te hoeven spreken'

'We gebruiken te veel excuses om mensen niet aan te hoeven spreken'

Anderen aanspreken op hun gedrag, we blijven het als managers maar moeilijk vinden. Toch doen, raadt Gytha Heins aan. Lees verder

Dit zeggen managers zelf over wat ze het allermoeilijkst vinden: anderen aanspreken

Dit zeggen managers zelf over wat ze het allermoeilijkst vinden: anderen aanspreken

Er is weinig wat managers zo lastig vinden als het aanspreken van hun medewerkers. Dit is wat ze er letterlijk over te zeggen hebben. Lees verder

Whitepapers
Meer whitepapers »
 
Volg MT op Twitter


@MTNieuws op Twitter
X