Mismatch bedrijfscultuur en type leider fataal

07 feb 2011  |   Jan de Vuijst  

Veel leiderschapsfalen is een gevolg van slechte casting, waardoor een mismatch tussen bedrijfscultuur en type leider ontstaat. Het is zaak eerst serieus naar de cultuur te kijken en dan pas naar wie daar leiding kan geven.

Toen ik vorig jaar in Engeland was, bezocht ik een boekhandel die zo maar eens kan hebben bijgedragen aan het uitbreken van de crisis. De schrik sloeg me om het hart: alle boeken over leiderschap gingen over groter worden, sterker, meer, beter, winnen en scoren. Het was ongetwijfeld een bepaald type boekwinkel, of kast, want werken over varianten als bindend, dienend, intuïtief, authentiek en inspirerend leiderschap waren er nauwelijks. Kortom, de kast leek in zijn eenzijdigheid een anachronisme. Kennelijk is daar behoefte aan of in elk geval handel in. Terwijl het begrijpen van verschillende leiderschapsstijlen en leiders juist essentieel is voor succes.

Dienend leiderschap

De term leiderschap begint sleets te raken. Ik hoorde pas over een secretariaat - waar niet hard gewerkt zou worden - zeggen dat er meer behoefte was aan ‘leiderschap’. Ik kom zo nu en dan in organisaties waarin ‘dienend leiderschap’ wordt gebruikt als excuus om geen leiding meer te hoeven geven. En een week geleden stond er een advertentie in de krant voor een ‘Teamleider facturatie met inspirerend leiderschap’. Aan ‘leiderschap’ wordt tegenwoordig zoveel betekenissen gegeven, dat het gevaar is dat niet veel meer betekent.

Wat is leiderschap eigenlijk?

Leiderschap is net zo’n term als openheid, integriteit en respect voor de klant. Ik ken niet één organisatie die niet van zichzelf zegt dat ze integer zijn. Maar wat dat betekent hangt helemaal van de cultuur van die organisatie af. In sommige organisaties is het integer om een collega te dekken wanneer die iets op zijn kerfstok heeft. Natuurlijk moet het niet te gek worden. Maar als een externe onderzoeker bij een groep militairen of politieagenten probeert te achterhalen wie van de collega’s zich niet aan de instructies heeft gehouden, dan sluiten de gelederen zich. Daar heeft die buitenstaander niets mee te maken. "Dat regelen we zelf wel, we hebben onze collega’s harder nodig dan jou." Dat is integer: je kunt van je collega’s op aan. Iemand die daar tegenin gaat is een matennaaier. Niet betrouwbaar, niet integer.

Wanneer bij de belastingdienst een medewerker de zaken niet volgens de regels afhandelt, dan kan die een berisping tegemoet zien. In ernstige gevallen zal diegene het veld moeten ruimen. Door tegen het systeem en de afspraken in te gaan betoont hij zich onbetrouwbaar en niet integer. Integriteit richt zich daar niet op de medewerkers maar op het onderliggende systeem.

Wereldbeeld is bepalend

Je weet dus pas wat integriteit betekent als de cultuur van de organisatie duidelijk is. En dat geldt ook voor leiderschap. Dankzij het werk van de Amerikaanse onderzoeker Clare Graves (1914-1986), hoogleraar organisatiepsychologie in New York, weten we meer over organisatieculturen. Een organisatiecultuur is het type gedrag dat consistent is met een bepaald wereldbeeld. Als het beeld van een organisatie luidt: de wereld is een arena, waar alles dat de moeite waard is bevochten moet worden, dan vertoont de organisatie vechtgedrag. Als een organisatie ervan uitgaat dat de hele wereld een potentiële chaos is die bedwongen moet worden door regels en afspraken, vertoont de organisatie bureaucratisch gedrag. En als het wereldbeeld is dat de wereld één groot universum van mooie kansen is die verzilverd moeten worden, vertoont de organisatie competitief gedrag. Graves rangschikte een aantal culturen in volgorde van complexiteit. Hij kwam erachter dat er wereldwijd een beperkt aantal culturen lijken te bestaan en dat elke organisatie in principe al die culturen in huis heeft. Eén of twee daarvan zijn dominant. Net als bij karaktertrekken in een individu: iedereen beschikt over allerlei karaktertrekken, maar een paar zijn dominant.

Falend leiderschap is een gevolg van slechte casting

Pas als je het wereldbeeld en de cultuur van een organisatie kent, dan kun je dus weten wat leiderschap in die organisatie betekent. In de praktijk zie je dat vaak al aan de taal die gebruikt wordt: strijdtermen of systeemtermen, kansenjargon of vergadertaal, afdwingen of harmonie. De leider in een organisatie met vechtgedrag is de aanvoerder die ten strijde trekt, de leider in een competitieve organisatie is de kansenjager die succes beloont en de leider in een bureaucratische organisatie is de autoriteit die het systeem bewaakt.

Zo zijn er meer bijna archetypische leiderschapsbeelden: de aartsvader in een familiecultuur, de herder in een zorgzame cultuur, de profeet in een intellectuele cultuur en ga zo maar door. Elk van die typen leiderschap heeft zijn voors en tegens, maar vaststaat dat een mismatch fataal is. Een strijdaanvoerder in een zorgzame organisatie, een systeemautoriteit in een competitieve omgeving – het is allemaal vragen om moeilijkheden, en fascinerend genoeg zijn er nogal wat organisaties die dat doen.

Om een groep bureaucraten ondernemend te krijgen, wordt er een kansenjager over hen aangesteld en dat leidt tot sabotage. Om een groep zorgzame vergaderaars op snelheid te krijgen wordt een vechtjas aangesteld. Gevolg? De tent loopt leeg. Om te benauwend familiegedrag tegen te gaan wordt een herder aangesteld: hij wordt verslonden.

Veel leiderschapsfalen is een gevolg van slechte casting, waar de organisatie als geheel minstens zoveel schuld aan heeft als de direct betrokkenen. Eerst serieus naar de cultuur kijken, die met respect bejegenen en dan pas kijken wie daar leiding kan geven. Zo bezien bedient de boekhandelaar met zijn eenzijdige leiderschapskast een groep studenten die een kennelijk voorliefde hebben voor de vechtende en kansennajagende culturen. Niet ongebruikelijk in een crisistijd overigens.


Over de auteur: Prof. Dr. Jan de Vuijst is verbonden aan de TiasNimbas Business School.

Ook uw visie geven op ontwikkelingen binnen uw vakgebied? Plaats een artikel op MT Podium. Log in op           mt.nl/profiel en voeg onder 'activiteiten' uw artikel toe. Interessante bijdragen worden meegenomen in de nieuwsbrief en op home geplaatst.          MT Magazine publiceert bovendien periodiek 'Het beste van MT Podium'.

Gerelateerde artikelen:


Meer over podium:


Gegevens ontvanger
Naam ontvanger:
Email ontvanger:
Jouw gegevens
Naam:
Email:
Deze 3 Nederlandse bedrijven zijn echte goeddoeners

Deze 3 Nederlandse bedrijven zijn echte goeddoeners

Deze Nederlandse bedrijven staan in de Fortune-lijst van 2016. Wist jij dat ze ook ‘goed doen’ voor onze planeet? Lees verder

Zomer- en wintercollecties? Deze webwinkel produceert nieuwe mode gewoon in 10 dagen

Zomer- en wintercollecties? Deze webwinkel produceert nieuwe mode gewoon in 10 dagen

Zomer- en wintercollecties? Nergens voor nodig, zegt Lesara. Dankzij algoritmes staat productie binnen 10 dagen op de site. Lees verder

Productiviteitstooltje van 100 jaar oud werkt nog steeds

Productiviteitstooltje van 100 jaar oud werkt nog steeds

Workshops snellezen, cursussen time-management, ze zijn vaak nuttig, maar kosten tijd. Misschien kun je eerst de Ivy Lee-methode gebruiken. Dat is niet meer dan een to-do-lijstje met 6 punten, maar nog steeds effectief. Lees verder

Ruzie VS en Brussel over belastingdeals - Beurssoap rond Warren Buffett

Ruzie VS en Brussel over belastingdeals - Beurssoap rond Warren Buffett

Plus: Volle orderboeken door Brexit, klimaatverandering bedreigt mossel- en oesterkwekers en al 700 jaar rijk en succesvol. Lees verder

Hoe je als bedrijf flexibele werknemers toch zekerheid kunt bieden

Hoe je als bedrijf flexibele werknemers toch zekerheid kunt bieden

Hoe ga je als werkgever om met werknemers tijdens pieken en dalen in je organisatie? En hoe bied je hen dan toch nog zekerheid? Lees verder

Kun je de transitievergoeding omzeilen door een verkeerde opzegtermijn te hanteren?

Kun je de transitievergoeding omzeilen door een verkeerde opzegtermijn te hanteren?

Mag de werkgever (on)bewust een verkeerde opzegtermijn hanteren om de transitievergoeding te omzeilen? Arbeidsrechtadvocaat Eva Knipschild legt uit. Lees verder

Tedje van de week: Julian Treasure - 5 manieren om beter te luisteren

Tedje van de week: Julian Treasure - 5 manieren om beter te luisteren

Geluid-expert Julian Treasure legt uit waarom het zo belangrijk is om goed te luisteren én 5 manieren waarop je dat beter kunt leren doen. Lees verder

Innovatie is... goed spieken bij een andere branche

Innovatie is... goed spieken bij een andere branche

Waarom het wiel uitvinden als anderen dat al eerder deden? Ramon Vullings helpt bedrijven te innoveren door goed af te kijken. Lees verder

VDL gaat op voor recordjaar; Jumbo tevreden over La Place, en Zuidas bijna uitverkocht

VDL gaat op voor recordjaar; Jumbo tevreden over La Place, en Zuidas bijna uitverkocht

Plus: miljarden voor ceo's als ze stoppen, schadeclaim voor Deloitte en Franse overheid zwijgt over Renault-gesjoemel. Lees verder

Deze 72 innovaties bepalen onze toekomst; wen er maar aan

Deze 72 innovaties bepalen onze toekomst; wen er maar aan

Binnen 20 jaar zijn we altijd en overal 'connected'. Dat leidt tot deze 72 dingen die we binnenkort heel gewoon gaan vinden. Wen er maar vast aan... Lees verder

 
Volg MT op Twitter


@MTNieuws op Twitter
X