Mismatch bedrijfscultuur en type leider fataal

07 feb 2011  |   Jan de Vuijst  

Veel leiderschapsfalen is een gevolg van slechte casting, waardoor een mismatch tussen bedrijfscultuur en type leider ontstaat. Het is zaak eerst serieus naar de cultuur te kijken en dan pas naar wie daar leiding kan geven.

Toen ik vorig jaar in Engeland was, bezocht ik een boekhandel die zo maar eens kan hebben bijgedragen aan het uitbreken van de crisis. De schrik sloeg me om het hart: alle boeken over leiderschap gingen over groter worden, sterker, meer, beter, winnen en scoren. Het was ongetwijfeld een bepaald type boekwinkel, of kast, want werken over varianten als bindend, dienend, intuïtief, authentiek en inspirerend leiderschap waren er nauwelijks. Kortom, de kast leek in zijn eenzijdigheid een anachronisme. Kennelijk is daar behoefte aan of in elk geval handel in. Terwijl het begrijpen van verschillende leiderschapsstijlen en leiders juist essentieel is voor succes.

Dienend leiderschap

De term leiderschap begint sleets te raken. Ik hoorde pas over een secretariaat - waar niet hard gewerkt zou worden - zeggen dat er meer behoefte was aan ‘leiderschap’. Ik kom zo nu en dan in organisaties waarin ‘dienend leiderschap’ wordt gebruikt als excuus om geen leiding meer te hoeven geven. En een week geleden stond er een advertentie in de krant voor een ‘Teamleider facturatie met inspirerend leiderschap’. Aan ‘leiderschap’ wordt tegenwoordig zoveel betekenissen gegeven, dat het gevaar is dat niet veel meer betekent.

Wat is leiderschap eigenlijk?

Leiderschap is net zo’n term als openheid, integriteit en respect voor de klant. Ik ken niet één organisatie die niet van zichzelf zegt dat ze integer zijn. Maar wat dat betekent hangt helemaal van de cultuur van die organisatie af. In sommige organisaties is het integer om een collega te dekken wanneer die iets op zijn kerfstok heeft. Natuurlijk moet het niet te gek worden. Maar als een externe onderzoeker bij een groep militairen of politieagenten probeert te achterhalen wie van de collega’s zich niet aan de instructies heeft gehouden, dan sluiten de gelederen zich. Daar heeft die buitenstaander niets mee te maken. "Dat regelen we zelf wel, we hebben onze collega’s harder nodig dan jou." Dat is integer: je kunt van je collega’s op aan. Iemand die daar tegenin gaat is een matennaaier. Niet betrouwbaar, niet integer.

Wanneer bij de belastingdienst een medewerker de zaken niet volgens de regels afhandelt, dan kan die een berisping tegemoet zien. In ernstige gevallen zal diegene het veld moeten ruimen. Door tegen het systeem en de afspraken in te gaan betoont hij zich onbetrouwbaar en niet integer. Integriteit richt zich daar niet op de medewerkers maar op het onderliggende systeem.

Wereldbeeld is bepalend

Je weet dus pas wat integriteit betekent als de cultuur van de organisatie duidelijk is. En dat geldt ook voor leiderschap. Dankzij het werk van de Amerikaanse onderzoeker Clare Graves (1914-1986), hoogleraar organisatiepsychologie in New York, weten we meer over organisatieculturen. Een organisatiecultuur is het type gedrag dat consistent is met een bepaald wereldbeeld. Als het beeld van een organisatie luidt: de wereld is een arena, waar alles dat de moeite waard is bevochten moet worden, dan vertoont de organisatie vechtgedrag. Als een organisatie ervan uitgaat dat de hele wereld een potentiële chaos is die bedwongen moet worden door regels en afspraken, vertoont de organisatie bureaucratisch gedrag. En als het wereldbeeld is dat de wereld één groot universum van mooie kansen is die verzilverd moeten worden, vertoont de organisatie competitief gedrag. Graves rangschikte een aantal culturen in volgorde van complexiteit. Hij kwam erachter dat er wereldwijd een beperkt aantal culturen lijken te bestaan en dat elke organisatie in principe al die culturen in huis heeft. Eén of twee daarvan zijn dominant. Net als bij karaktertrekken in een individu: iedereen beschikt over allerlei karaktertrekken, maar een paar zijn dominant.

Falend leiderschap is een gevolg van slechte casting

Pas als je het wereldbeeld en de cultuur van een organisatie kent, dan kun je dus weten wat leiderschap in die organisatie betekent. In de praktijk zie je dat vaak al aan de taal die gebruikt wordt: strijdtermen of systeemtermen, kansenjargon of vergadertaal, afdwingen of harmonie. De leider in een organisatie met vechtgedrag is de aanvoerder die ten strijde trekt, de leider in een competitieve organisatie is de kansenjager die succes beloont en de leider in een bureaucratische organisatie is de autoriteit die het systeem bewaakt.

Zo zijn er meer bijna archetypische leiderschapsbeelden: de aartsvader in een familiecultuur, de herder in een zorgzame cultuur, de profeet in een intellectuele cultuur en ga zo maar door. Elk van die typen leiderschap heeft zijn voors en tegens, maar vaststaat dat een mismatch fataal is. Een strijdaanvoerder in een zorgzame organisatie, een systeemautoriteit in een competitieve omgeving – het is allemaal vragen om moeilijkheden, en fascinerend genoeg zijn er nogal wat organisaties die dat doen.

Om een groep bureaucraten ondernemend te krijgen, wordt er een kansenjager over hen aangesteld en dat leidt tot sabotage. Om een groep zorgzame vergaderaars op snelheid te krijgen wordt een vechtjas aangesteld. Gevolg? De tent loopt leeg. Om te benauwend familiegedrag tegen te gaan wordt een herder aangesteld: hij wordt verslonden.

Veel leiderschapsfalen is een gevolg van slechte casting, waar de organisatie als geheel minstens zoveel schuld aan heeft als de direct betrokkenen. Eerst serieus naar de cultuur kijken, die met respect bejegenen en dan pas kijken wie daar leiding kan geven. Zo bezien bedient de boekhandelaar met zijn eenzijdige leiderschapskast een groep studenten die een kennelijk voorliefde hebben voor de vechtende en kansennajagende culturen. Niet ongebruikelijk in een crisistijd overigens.


Over de auteur: Prof. Dr. Jan de Vuijst is verbonden aan de TiasNimbas Business School.

Ook uw visie geven op ontwikkelingen binnen uw vakgebied? Plaats een artikel op MT Podium. Log in op           mt.nl/profiel en voeg onder 'activiteiten' uw artikel toe. Interessante bijdragen worden meegenomen in de nieuwsbrief en op home geplaatst.          MT Magazine publiceert bovendien periodiek 'Het beste van MT Podium'.

Gerelateerde artikelen:


Meer over podium:


Gegevens ontvanger
Naam ontvanger:
Email ontvanger:
Jouw gegevens
Naam:
Email:
Weinig waardering voor je werk? Kijk eens naar je relatie met je collega's

Weinig waardering voor je werk? Kijk eens naar je relatie met je collega's

Veel loopbanen starten op een glansrijke wijze, maar lopen daarna vast. Vaak is de oorzaak geen gebrek aan talent, maar een gebrek aan relatiebeheer, stelt arbeid- en organisatiepsycholoog Cees Schenk. Lees verder

Elke Van der Valk een eigen hotel, maar hoe lang nog?

Elke Van der Valk een eigen hotel, maar hoe lang nog?

Al sinds de Tweede wereldoorlog groeit de keten mee met het aantal familieleden. Maar het aantal Toekans dat Nederland kan herbergen is eindig. Overnames, internationale expansie en nieuwe concepten moeten ervoor zorgen dat ook de vierde generatie 'Valkjes' een eigen hotel kan runnen. Lees verder

10 van MT: Maersk wil olievelden van Shell - Vaste banen worden schaarser

10 van MT: Maersk wil olievelden van Shell - Vaste banen worden schaarser

Plus: Euronext negatief over Londen na Brexit & Wereldhandel in het slop. Lees verder

Hoe Intertoys de magie wil terugbrengen in zijn winkels

Hoe Intertoys de magie wil terugbrengen in zijn winkels

Spelen centraal, meer aandacht voor beleving, betere informatie voor de ouders. Zo wil ceo Steven van Nieuwenhuijzen (42) van Intertoys hét adres voor spelen en speelgoed in Nederland maken. ‘Mijn kinderen zijn trots op wat ik doe, maar ook héél kritisch.’ Lees verder

Waarom een smartphonegedragscode ook iets voor jouw bedrijf is

Waarom een smartphonegedragscode ook iets voor jouw bedrijf is

Steeds meer werknemers hebben hun smartphone elke seconde binnen handbereik. Met grote gevolgen voor productiviteit, teamprestaties en cultuur. Een gedragscode kan een goed idee zijn. Lees verder

De salesmedewerker wordt weer een persoon om te vertrouwen

De salesmedewerker wordt weer een persoon om te vertrouwen

Als sales-tactiek wachten tot de telefoon rinkelt om zo deals te sluiten: dat kan niet meer. Tijdens De klant aan zet leggen vier experts de focus weer waar die hoort: bij de klant. Lees verder

De 10 van MT: Kroes verzweeg bijbaan - Apple zoekt hulp bij bouwen auto

De 10 van MT: Kroes verzweeg bijbaan - Apple zoekt hulp bij bouwen auto

Plus: Delft beste NL Universiteit, anti-puistjeszalf voor 10.000 dollar en mogen tattoos op het werk? Lees verder

Hoe belangrijk is het salaris van je collega?

Hoe belangrijk is het salaris van je collega?

Hoe transparant is de organisatie waar je voor werkt, als je niet met elkaar kunt praten over je salaris? Deze vraagt beantwoord David Burkus in een TED-talk. Lees verder

Kleur bekennen: in welk hokje pas jij?

Kleur bekennen: in welk hokje pas jij?

Klant: ‘Je bent nogal geel vandaag.’ Ik: ‘Hoezo? Ik mankeer toch niks aan mijn lever?’ Klant: ‘O, nee. Het was zomaar een constatering. Ik heb recent een nieuwe cursus gevolgd.’ Lees verder

Grafiek van de dag: groene energie stelt nog weinig voor

Grafiek van de dag: groene energie stelt nog weinig voor

Geen wonder dat het nog niet heel erg wil lukken met de klimaatdoelstellingen. De energie die wij elke dag weer in Europa opstoken is voor het overgrote deel nog afkomstig van fosiele brandstoffen.  Lees verder

Whitepapers
Meer whitepapers »
 
Volg MT op Twitter


@MTNieuws op Twitter
X